Een eigen trekker: onmisbaar werktuig, handige hulp of vooral stoer hebbeding… Wat de reden ook is om er een aan te willen schaffen, de zoektocht naar een goede gebruikte trekker is geen eenvoudige opgave. Want is die roestbak motorisch wel echt zo puik als de verkoper beweert… en zit er bij die ‘glanzende groene’ geen addertje onder het gras? “Dat zou zo maar kunnen…”, waarschuwt gepensioneerd landbouwtechnicus Jan van de Kamp uit Bennekom, “…sommige gebruikte trekkers zijn vooral ‘met de spuit gereviseerd’”. Van de Kamp bedoelt daarmee dat menig ‘opgeknapte’ trekker vaak alleen maar een nieuw laklaagje heeft gekregen, terwijl aan ‘de binnenkant’ niet of nauwelijks aandacht is besteed. En juist die binnenkant kent de grijzende vakman op zijn duimpje. Hij vertelt er graag over.
Een in goede staat verkerende gebruikte trekker is te koop voor een bedrag van tussen de 3.000 en 5.000 euro. Trekkers worden duurder als ze de oldtimer-status bereikt hebben (de grens ligt rond 1965), als ze zeldzaam zijn, of als er sprake is van een technische bijzonderheid. Een geschikte trekker voor de hobbyist heeft een vermogen van 25 tot 45 pk. Daarmee kunnen de meest voorkomende werkzaamheden worden uitgevoerd. De trekker heeft een aftak-as, om bijvoorbeeld een mestverspreider aan te kunnen drijven en een drie-punts hefinrichting. Dat laatste is onmisbaar om bijvoorbeeld een ‘gedragen’ weidesleep of bakvlakker achter de trekker te kunnen koppelen. Let er op dat de hefinrichting een eigen pomp heeft, aangedreven via de distributieriem. Op die manier kun je heffen zonder te hoeven rijden. Kies tevens voor een trekker met een doordraaiende aftak-as. Trekkers van na 1958 – 1960 hebben deze voorziening bijna allemaal. Dit is te voelen bij het ontkoppelen. Trap je de koppeling half in, dan is er ruimte om te schakelen, trap je door dan komt de aftakas tot stilstand. Een niet doordraaiende aftak-as draait alleen als de trekker rijdt. Dat is voor sommige werkzaamheden, zoals gras maaien, erg onhandig.
Hoe completer, hoe beter
Om inzicht te krijgen in de plussen en minnen van de trekker, is het handig systematisch te werk te gaan. De eerste indruk zegt vaak al veel, zelfs als je geen specialist bent. Controleer of de trekker compleet is. Mogelijk ontbreken er delen van de motorkap, wieldoppen, heflatten of de trekhaak. Heeft de trekker de juiste wielen? Hoe is de staat van de banden, hoe staat het met het profiel, zijn er droogtescheuren, beschadigingen? Een set nieuwe achterbanden kost tussen de 300 en de 500 euro en een set nieuwe voorbanden tussen de 100 en de 150 euro. Hoe is de staat van de verf of is het een en al roest? Het zoeken naar ontbrekende delen kost per definitie veel tijd en soms ook veel geld. Alles wat dus gewoon aanwezig is, is meegenomen.
De motor stap voor stap
Controleer als eerste de brandstofpomp. Check of er geen sprake is van lekkage. Zijn de leidingen naar de cilinders ‘strak’ of is daarmee geknoeid? Een puntje van aandacht is het bekijken van de peilstok. Controleer het oliepeil altijd bij een koude motor, de olie bevindt zich dan nog in het carter. Behalve dat de peilstok aangeeft of er voldoende olie in het motorblok zit, vertelt de aan de stok klevende olie ook iets over de motor zelf. Is de olie mooi homogeen en ‘plakkerig’, dan is dat een goed teken. Lijkt de olie echter ‘geschift’, dan zit er vermoedelijk brandstof in de motorolie. Dit duidt op een slechte staat van de zuigerveren en/of de cilinders, waarover later meer. Laat nu de motor starten of start deze zelf. De eerste paar seconden mag de motor roken, daarna moet dat over zijn. Blijft de motor roken dan duidt dat op slijtage van de brandstofpomp of, in het geval van een diesel, op slechte verstuivers. Controleer of alles probleemloos functioneert. Draait de aftak-as, werkt de hef? Als de laatste schokkerig gaat, dan zit er waarschijnlijk te weinig olie in het systeem. Of er zit lucht in, mogelijk zuigt de retourleiding lucht aan. Rookt of lekt de ontluchtingspijp van de carter, dan is er waarschijnlijk sprake van versleten zuigerveren waardoor compressieverlies ontstaat. De motor boet daardoor aan kracht in. Het vervangen van deze zuigerveren is een tamelijk dure aangelegenheid, omdat de motor er helemaal voor uit elkaar moet worden gehaald. Bovendien, als de veren versleten zijn is de kans groot dat ook de cilinders zelf aan een grondige revisie toe zijn. Alleen het vervangen van de veren is in dat geval maar het halve werk. Een algehele revisie, waarbij ook de cilinders weer mooi rond worden gemaakt, kost globaal genomen net zoveel als de aanschafprijs van de tweedehands trekker.
Geen tik of klop
Een oudere motor zal haast altijd iets ‘zweten’. Dat is geen probleem, zie het als een schoonheidsfoutje. Maar het zweten mag niet uitmonden in lekken, hoewel die grens niet echt strak te trekken is. Plaatsen waar de motor kan lekken zijn de overgang tussen het motorblok en de carterpan, de krukaskeerring en de keerringen langs de hefarmen. Een draaiende motor moet een ‘rond’, regelmatig geluid geven, zonder ‘tik’ of ‘klop’. Een ‘tik’ duidt op een versleten drijfstanglager of pi-stomp-pen en een ‘klop’ op een versleten krukaslager. In beide gevallen is, wil men het goed doen, een grondige revisie de enige oplossing en zullen de kosten wellicht de aanschafprijs benaderen of zelfs overschrijden.
Versnellingsbak en radiator
Een ander belangrijk onderdeel is de versnellingsbak. De kwaliteit daarvan is op meerdere manieren te testen. Rij voluit in een zekere versnelling en laat plotseling het gas los. Of, geef, kort na het loslaten, plotseling weer vol gas. Schiet de versnellingshendel bij een van deze handelingen uit de versnelling, dan is er sprake van overmatige slijtage van het betreffende tandwiel. Check op deze wijze alle versnellingen. Een ander trucje is het laten opkomen van het versnellingspedaal, terwijl met de andere voet de rem volledig wordt ingetrapt. Blijft de motor doordraaien en de trekker stil staan, dan slipt de koppeling. Foute boel dus. Slaat de motor af of ‘duwt’ hij de trekker door de remmen heen, dan is dat dus positief. Ook het reviseren van een versnellingsbak wordt, met name door de vele uren die er in gaan zitten, al gauw een dure aangelegenheid. Draai tenslotte de radiatordop van de stationair draaiende motor los en bekijk de erin zittende koelvloeistof, bestaande uit water en antivries. Deze dient min of meer stil te staan. Ook mag er niet of nauwelijks vettigheid op het vloeistofoppervlak drijven of aan de rubber dopring kleven. Vettigheid kan onder andere op lekkage van de koppakking duiden. Het vervangen daarvan is een relatief eenvoudige ingreep, die waarschijnlijk tussen de 500 en de 1.000 euro zal gaan kosten.
Accu, stuur en urenteller
Op de kwaliteit van de accu zal een eventuele koop niet snel stuklopen. Accu’s zijn makkelijk vervangbaar en kosten relatief niet al te veel. Wel kan de accu als onderhandelingspunt in het geheel worden meegenomen. Een goed verzorgde accu gaat een jaar of vijf, zes mee. Belangrijk is dat er altijd voldoende vloeistof in de cellen heeft gezeten zodat de elementen niet zijn gaan eroderen. Als een koude motor goed start, is er met de kwaliteit van de accu niet veel mis. Dan is er nog het stuur. Vaak heeft deze wel enige speling, die mag echter niet meer bedragen dan twee à drie centimeter. Check dit met behulp van een duimstok. Is de speling groter, dan is er sprake van overmatige slijtage van het stuurhuis of de stuurkogels. Het laten vervangen van de kogels is geen moeilijke klus, die maximaal enkele honderden euro’s zal kosten. Zit het probleem in het stuurhuis zelf, dan is ook dat te verhelpen, maar zullen de kosten aanzienlijk stijgen. De urenteller tenslotte vertelt iets over het ‘leven’ dat de trekker tot nu toe leidde. Heeft hij veel moeten werken of zo nu en dan. Uiteraard is dat mede afhankelijk van de leeftijd en zegt het aantal uren niets over de zwaarte van de arbeid. Onderstaande tabel geeft een indicatie.
| aantal uren op de teller | mate van gebruik |
| 6.000 tot 7.000 | relatief weinig |
| 7.000 tot 10.000 | normaal |
| 10.000 tot 16.000 | relatief veel |
Tenslotte enkele tips
– Ga bij voorkeur onaangekondigd naar een gebruikte trekker kijken. Is de motor warm, dan heeft deze kort voor uw komst gedraaid, wat een vertekend beeld geeft. Je krijgt meer informatie als je ziet hoe de motor koud start;
– Een cilindertje meer of minder? Hoe meer cilinders, hoe mooier een motor loopt en hoe ‘ronder’ het geluid klinkt;
– Voorzie een pas aangeschafte oude trekker altijd van nieuwe filters en een goede kwaliteit motorolie;
– De in dit artikel genoemde prijzen zijn gebaseerd op tarieven die een vakman zal berekenen. Vaak wordt het leeuwendeel gevormd door de arbeidstijd. Wie zelf handig is – en er tijd voor heeft – kan flink wat geld besparen;
– Maak er een gewoonte van de trekker na gebruik altijd af te tanken. Een volle tank geeft minder condens en daardoor minder roestvorming in tank en leidingen.
Dit artikel verscheen eerder in Landleven nr. 6 – september 2011
